AKTUALNOŚCI:

Wielkie zwycięstwo LSO
06 Lipca 2014
Boże Ciało
20 Czerwca 2014
Pielgrzymka do Matki
17 Czerwca 2014

OGŁOSZENIA DUSZPASTERSKIE:

20 lipca 2014
16 Lipca 2014

INTENCJE MSZY ŚWIĘTYCH:

20 - 26 lipca 2014
16 Lipca 2014

INTENCJE POGRZEBOWE:

Za + Ryszarda Madeję
02 Czerwca 2014

POLECAMY:

zf

sd

22 lipca 2012

OGŁOSZENIA DUSZPASTERSKIE
XVI niedziela zwykła - 22 lipca 2012 r.


1. Z okazji wspomnienia św. Krzysztofa w dzisiejszą niedzielę po każdej Mszy świętej będzie błogosławieństwo kierowców i ich pojazdów. Przy okazji święcenia pojazdów będziemy zbierać do puszek ofiary na rzecz MIVA – organizacji działającej na rzecz zakupu środków transportu dla misjonarzy w ramach akcji: św. Krzysztof - podziękuj Bogu za bezpieczną podróż i ofiaruj 1 grosz za 1 km bez wypadku na środki transportu dla misjonarzy. W dniu dzisiejszym MIVA kieruje do wszystkich kierowców apel o rozważną, kulturalną, bezpieczną i trzeźwą jazdę.

2. We wtorek po mszy św. nabożeństwo do św. Antoniego.

3. O w dniach od 7 do 11 sierpnia odbędzie się 29 Piesza Pielgrzymka Oświęcimska na Jasną Górę. W kancelarii parafialnej parafii Wniebowzięcia NMP oraz św. Józefa w Oświęcimiu trwają jeszcze zapisy na pielgrzymkę. Zachęcamy wiernych do udziału.

4. Kalendarz liturgiczny zbliżającego się tygodnia: w poniedziałek święto św. Brygidy Szwedzkiej, współpatronki Europy; we wtorek wspomnienie św. Kingi dziewicy; we środę święto Jakoba Apostoła, we czwartek wspomnienie rodziców NMP Joachima i Anny.

5. Wszystkim parafianom i gościom życzymy miłego wakacyjnego wypoczynku.

Najstarsze ślady osadnictwa

Najstarsze ślady osadnictwa na terenie Harmęż sięgają epoki kamiennej (3 tys. lat p.n.e.), kultury łużyckiej epoki brązu (8 wiek p.n.e.), młodszego okresu wpływów rzymskich (2-3 wiek n.e.) co potwierdziły badania archeologiczne.
Można przypuszczać, że w tych okresach przez Harmęże przebiegały szlaki wymiany handlowej, o czym świadczę znaleziska ceramiki z tych okresów. Najbliższe podobne znaleziska odkryto na terenie Góry Grojeckiej w Grojcu.

Historia wsi Harmęże (XIV-XXw.)

Wieś Harmęże należy do najstarszych wsi Księstwa Oświęcimskiego. Istniała już w XIV wieku, a dokładna data powstania Harmęż nie jest znana. Dawna nazwa to najczęściej Charmezy, Charmuzy, Charmus, Charmenzy.

Pierwsze udokumentowane wzmianki o Harmężach pochodzą z 1368 roku, a znajdują się w "Statucie solnym" króla Kazimierza Wielkiego, w którym zagwarantowany został tranzyt soli z Żup Wielickich prowadzący traktem handlowym przez Kraków, Oświęcim, Harmęże i dalej na zachód - na Śląsk i Morawy. Pomimo, iż Księstwo Oświęcimskie leżało w tym czasie poza granicami Królestwa Polskiego (było lennem Czech od 1327 r.), handel solą przynosił mu wielkie korzyści.

Następna wzmianka z 1457 roku pojawia się w dokumencie sprzedaży Księstwa Oświęcimskiego polskiemu królowi Kazimierzowi Jagielończykowi, gdzie wśród okolicznych wsi zamku oświęcimskiego wymienia się obok Babic, Łęk, Grodźca (Grojca), Franciszkowic (Pławy) i Szparowic (dziś nie istniejących) również wieś Charmezy.

Od 1440 roku wieś należała do mieszczanina oświęcimskiego niejakiego Ondreja (Andrzeja} Charmuskiego i posiadała liczne stawy rybne. Rodzina ta zwana również w innych dokumentach Charmenskimi była w posiadaniu Harmęż do połowy XVI wieku. Między innymi wymieniani są Jędrzej i Stanisław Charmęscy, ich siostrzenice: Katarzyna Zymanowa, Elżbieta Raczkowska, Elżbieta Żłobnicka, Jadwiga Mikloszowa i Anna Jagodówna, które odsprzedają swój majątek staroście zatorskiemu Sewerynowi Bonarowi. Ten z kolei w niedługim czasie, w 1543 roku odsprzedaje swoje dobra wraz z Osiekiem i Harmężami Wincentemu Niczowi - właścicielowi Bulowic. prawdopodobnie był to tylko akt wydzierżawienia, ponieważ według innego dokumentu tzw. "Rejestru majątków" z 1581 roku opublikowanego przez Pawińskiego, "Charmezy" nadal figurują jako własność Bonarów. Według tych danych w 1558 roku Jan Bonar s. Seweryna przekazał Harmęże Balcerowi (Baltazarowi) Porębskiemu, herbu Kornicz, właścicielowi m.in. Grojca, Osieka i Poręby Wielkiej.

W rękach tej znakomitej rodziny, jak zresztą większość wsi w tym rejonie, Harmęże dotrwały do drugiej połowy XVII w., kiedy to wymarła męska gałąź rodziny Porębskich. Między innymi to Stanisław Porębski - podstarości oświęcimski - opracował w 1563 roku najstarszą mapę Księstwa Oświęcimskiego i Zatorskiego w związku z przygotowywaną inkorporacją (wcieleniem) tych Księstw do Korony. Mapa ta (wg J.Zinkowa) była około 30-krotnie wznawiana w europejskich atlasach Mercatora i Orteliusza. Na mapie Księstwa Oświęcimsko - Zatorskiego autorstwa Stanisława Porębskiego, wydanej w Wenecji w 1563 roku zaznaczona jest wieś Harmęże pod nazwą Charmezy.

W dokumencie z 1830 roku, jako właściciel wsi wymieniany jest już hrabia Bobrowski herbu Jastrzębiec, natomiast w 25 lat później Harmęże należą do austriackiego barona Karola Zwillinga. Ostatnim właścicielem majątku przed wkroczeniem wojsk hitlerowskich był Gustaw Zwilling.

Inne źródła historii Harmęż

Ponadto w dokumencie z 1570 roku wymieniony jest most na Wiśle w Harmężach. Na moście tym pobierano cło drogowe i rzeczne. W tym czasie most ten był mostem granicznym pomiędzy Królestwem Polskim, a Śląskiem należącym do Czech.

Według dokumentu z 1537 roku, Stanisław Charmuski sprzedał za 100 florenów cło mostowe we wsi Charmęże Stanisławowi Rajskiemu z Rajska. W 1544 roku dokument ten zatwierdził Król Zygmunt Stary. W 1545 roku Stanisław Rajski sprzedał cło mostowe z Charmęż za 300 florenów Sewerynowi Bonerowi kasztelanowi bieckiemu, żupnikowi krakowskiemu staroście oświęcimskiemu i zatorskiemu. Most ten zaznaczony jest w nazwie Charmezy na mapie z 1563 roku Księstwa Oświęcimskiego i Zatorskiego autorstwa Stanisława Porębskiego.

Całkowity upadek szlaku solnego i mostu w Harmężach nastąpił w okresie zaboru austriackiego. Główną przyczyną było otwarcie linii kolejowych z Oświęcimia do Krakowa, Mysłowic i Czechowic oraz ciągłe wojny celne w wymianie towarowej pomiędzy Galicją i Prusami. Należy tu wspomnieć, że na Wiśle w Harmężach przebiegała później granica austriacko - pruska.

Godło Harmęż

herbGodłem wioski są dwie złote korony na czerwonym polu. Na zachowanym dokumencie hipotecznym z 1860 roku podpisanym przez wójta gminy jednostkowej Jana Janeczko i dwóch ławników Jędrzejko i Poloka z Harmęż, widnieje odcisk okrągłej pieczęci z godłem wsi i jej nazwą w otoku. Godło stanowią dwie korony, a w otoku napis: "Wieś Charmenzy".

Herb - godło Harmęż, jak wszystkich pozostałych wiosek gminy Oświęcim, pochodzi najprawdopodobniej z 1849 roku, kiedy rząd austriacki wprowadził prawo gminne nadając gminom uprawnienia samorządowe. Jest to godło samorządu wiejskiego czyli wsi, które funkcjonowało niezmiennie obok godła czyli herbów zmieniających się do czasu uwłaszczenia wsi jej właścicieli pochodzenia szlacheckiego.

Godło Harmęż zgodnie z zasadami heraldyki to korony szlacheckie - oznaczają one szlachetne pochodzenie, dostojeństwo, męstwo; kolor złoty - szlachetność; kolor czerwony - odwagę, waleczność i chwalę. Nie mamy potwierdzenia ani w przekazach ustnych, ani w dokumentach pisanych rodowodu i znaczenia tego pięknego godła, ale pewne jest, że zawiera ono symbolikę dotyczącą tej miejscowości, czy też konkretnego zdarzenia historycznego z nią związanego.

Zastanawiająca jest zbieżność owych dwóch koron godła Harmęż z dwiema koronami ofiarowanymi Rajmundowi Kolbe przez Matkę Boską.

Stawy w Harmężach

W opisie dziejów Harmęż należy wspomnieć także o tradycji hodowli ryb. Pierwsze wzmianki o stawach (rybnikach) występują w dokumentach z 1488 roku kiedy to Wawrzyniec Charmuski z żoną Martyną sprzedaje za 200 zł węgierskich Michałowi Rajskiemu pole na granicy z Rajskiem, gdzie może założyć staw. Głównym powodem zakładania stawów rybnych w Harmężach była różnica poziomów rzeki Soły i Wisły. Woda z Soły leżącej wyżej mogła rowami poprzez stawy uchodzić do Wisły. Istniejący rów zwany Młynówką pochodzi z tych okresów. Największy rozkwit budowy stawów nastąpił po roku 1848, kiedy to po uwłaszczeniu chłopów gospodarka pańszczyźniana upadła. Wówczas zakładano stawy, które przynosiły właścicielowi Harmęż dużo większe dochody niż uprawy rolne. Organizacja stawów w Harmężach stała na wysokim poziomie inżynierskim.

Mieszkańcy Harmęż (XIX-XXw.)

W XIX wieku ludność Harmęż, według wizytacji z 1852 roku Dekanatu Oświęcimskiego wynosiła 500 mieszkańców i jak na ówczesne czasy była to wieś ludna. Jednak wiek XIX był wiekiem bardzo ciężkim dla mieszkańców Harmęż. Liczne powodzie (1805,1813,1892) powodowały zniszczenie upraw i gleb, wybuchały zarazy, klęski głodu. Po zniesieniu pańszczyzny w 1848 roku, rozparcelowaniu niektórych gruntów dworskich, wydzieleniu obszaru pod nową zabudowę (tzw. Nawsie) spowodowało pewne ożywienie gospodarcze. Dowodem tego były daty budowy stodół pochodzących z tego okresu, które zachowały się do lat sześćdziesiątych XX wieku, pomimo zburzenia wsi przez okupanta hitlerowskiego. Po uwłaszczeniu nastąpił duży odpływ ludności do miasta. Liczba mieszkańców w 1880 roku wynosiła 360 osób. Pewne ożywienie gospodarcze nastąpiło na przełamie wieków. W 1913 roku obwałowano Wisłę. Wybuch I wojny światowej spowodował pobór wielu mężczyzn do wojska. Harmężanie walczyli na wszystkich głównych frontach, gdzie Austria prowadziła wojnę.

II wojna światowa

Tragicznym okresem dla mieszkańców Harmęż był II wojna światowa. Okupanci niemieccy po utworzeniu obozu KL Auschwitz w dniach 7 - 12 kwietnia 1941 roku przeprowadzili akcję wysiedleńczą, którą objęto okoliczne wsie, a mianowicie Rajsko, Brzezinkę, Budy, Babice, Broszkowice i Harmęże. Akcja trwała przez cały tydzień poprzedzający Święta Wielkanocne i zakończyła się w Wielką Sobotę.

W Harmężach założono farmę drobiu, królików i hodowlę ryb. Powstałe gospodarstwo obsługiwane było przez tzw. Aussenkommando, czyli komando zewnętrzne, dochodzące do pracy. W dniu 8 grudniu 1941 r. SS - mani założyli jeden z pierwszych podobozów KL Auschwitz - podobóz Harmense. Umieszczono tu na stałe 50 więźniów. 17 lipca 1942 roku fermę wizytował sam Heinrich Himmler.

Z materiału budowlanego pochodzącego przeważnie z rozbiórki domostw wysiedlonych mieszkańców Harmęż, wokół dworu wybudowano rękami więźniów ok. 100 kurników w czterech dużych zgrupowaniach. Oddzielne komando (Fischerei) zajmowało się gospodarką stawową o łącznej powierzchni ok. 380 ha, gdzie przy niemal katorżniczej pracy niwelowania, sypania grobli i eksploatacji stawów pracowali więźniowie. Dna stawów równano przeważnie popiołami ludzkimi pochodzącymi z krematoriów i stosów paleniskowych obozu Auschwitz - Birkenau. Popiołami tymi, jak podaje Julian Zinkow w przewodniku "Oświęcim i okolice" zasypywano również bagna, użyźniano silosy, a ok. 400 m na zachód od dworu utworzono z nich nawet osobną hałdę.

O wyglądzie Harmęż z tego okresu pisze Tadeusz Borowski w opowiadaniu "Dzień na Harmężach", a także w swojej książce "Dymy nad Birkenau" Seweryna Szmaglewska wspominając codzienną drogę więźniarek z obozu do pracy w Budach. W czasie ucieczki w styczniu 1945 roku Niemcy podpalili główny budynek dworski, który w większości uległ zniszczeniu. Odbudowany został przy pomocy lokalnej społeczności dopiero w 1951 roku, gdzie urządzono 7 - klasową szkołę podstawową.

Czasy powojenne

Czasy wojny i okresu powojennego pozostawiły duże ślady zmian i zniszczeń w przyrodzie i okolicy. Niemcy tworząc z Harmęż zespół zaplecza gospodarczego KL Auschwitz przekształcili w fachowy sposób cały obszar na swoje potrzeby. Wysiedlenie ludności i zburzenie prawie wszystkich domów w całej wiosce spowodowało bardzo duże zmiany w zabudowie i strukturze wsi. Mieszkańcy wioski wracając z przymusowego wysiedlenia zastali Harmęże w dość dobrze rozbudowanej infrastrukturze lecz bez żadnej zabudowy mieszkalnej. Dla mieszkańców Harmęż rozpoczął się nowy okres.

Lata czterdzieste i pięćdziesiąte oraz prowadzona w tym czasie komasacja gruntów spowodowały wielkie zamieszanie, nieplanowaną zabudowę i rozwój wsi. Wieś dzięki zmianom ekonomicznym i politycznym oraz niezwykłemu poświęceniu miejscowych działaczy, w latach następnych zanotowała poważny rozwój społeczno-kulturalny i gospodarczy. Oprócz szkoły podstawowej i przedszkola zorganizowano tu Ochotniczą Straż Pożarną i Ludowy Zespół Sportowy (obecnie LKS) dysponujący boiskiem sportowym.

Szkoła podstawowa w Harmężach

Do 1939 roku szkoła nie posiadała własnego budynku. Dzieci uczyły się w wynajętych u mieszkańców Harmęż pomieszczeniach. Zajęcia w łączonych klasach I-II, III-IV, prowadził jeden nauczyciel. W 1945 roku w zabudowaniach gospodarczych podobozu Harmense - w budynku w którym istniała wylęgarnia kur - powstała tymczasowo szkoła podstawowa. Jej kierownikiem został Jan Religa. W 1946 roku szkoła liczyła już pięć oddziałów. W 1947 roku na rzecz szkoły przyznano 2 ha ziemi ze spalonym częściowo dworem, a do obwodu szkolnego przyłączono wieś Pławy. Po decyzjach dotyczących przeznaczenia budynku dworskiego na siedzibę szkoły podstawowej zawiązał się Komitet Budowy Szkoły i rozpoczęto prace budowlane. Nowy rok szkolny 1950/51 rozpoczęto już w nowym budynku, w którym nauka odbywa się do dnia dzisiejszego. W zależności od koncepcji ustroju szkolnego w powojennej Polsce była to cztero, sześcio, siedmio i ośmioklasowa placówka szkolna. W dniu 12 lipca 2000 roku Rada Gminy Oświęcim podjęła uchwałę o nadaniu Szkole Podstawowej w Harmężach imienia św. Maksymiliana Marii Kolbe.

Życie religijne

Gdy chodzi o życie religijne mieszkańców Harmęż, należy stwierdzić, że do roku 1983 Harmęże należały do parafii Wniebowzięcia NMP w Oświęcimiu, tak jak Brzezinka, Pławy, Babice, Broszkowice, Rajsko, Dwory - z wyjątkiem bardzo krótkiego okresu kiedy to należały do Rajska.

Żyjący w latach 1415 -1480 kronikarz Jan Długosz w swojej księdze "Liber beneficiorum" wymienia wieś Harmęże jako należącą do parafii w Oświęcimiu, do której wpłacano dziesięcinę kościelną z Harmęż.

Taka sytuacja trwała aż do roku 1951, kiedy to dekretem z dnia 25 marca 1951 roku kardynał Adam Stefan Sapieha, metropolita krakowski, powołał do istnienia ekspozyturę w Rajsku. W jej skład weszły następujące wsie: Rajsko, Skidzin, Wilczkowice i Harmęże. Ekspozyt w Rajsku - jak twierdzi dekret - jest zupełnie niezależny od kościoła prepozytalnego i parafialnego w Oświęcimiu. Ma prawa i obowiązki proboszcza. Ekspozytura, to inaczej kościół filialny, czyli kościół podległy większej parafii. W tym wypadku macierzystym kościołem była parafia Wniebowzięcia NMP w Oświęcimiu. Pierwszym administratorem w Rajsku był ks. Franciszek Gryga, który nie podlegał bezpośrednio proboszczowi w Oświęcimiu. Dnia 1 maja 1951 roku przejął od urzędu parafialnego w Oświęcimiu księgi metrykalne dla wsi Rajsko, Skidziń, Wilczkowice i Harmęże. Od tego dnia ekspozytura w Rajsku zaczęła funkcjonować samodzielnie.

Dla Harmęż taki stan nie trwał zbyt długo. W tydzień później, w niedzielę 7 maja 1951 roku o godz. 18.30 na nabożeństwie majowym w Harmężach, ks. Franciszek Gryga oznajmił tamtejszym parafianom, że ks. biskup Stanisław Rospond, specjalnym dekretem z dniem 12 czerwca 1951 roku odłączył Harmęże od parafii Rajsko. Harmęże po krótkim nieobecności powróciły do parafii Wniebowzięcia NMP w Oświęcimiu.

Kolejną ważną datą dla Harmęż jest 8 grudnia 1983, kiedy to kard. Franciszek Macharski erygował w Brzezince parafię pod wezwaniem Matki Bożej Królowej Polski, w skład której weszły miejscowości: Brzezinka, Pławy i Harmęże.

Zastanawiającym jest jeszcze jeden fakt z historii Harmęż, że odkryty w 2000 roku cmentarz rzędowy na Wilczej Górze (lub Witowej Górze) przebadany archeologicznie, nie był związany z żadnym kościołem lud kaplicą. Z zasady cmentarze były usytuowane obok kościołów lub kaplic. Nie jest to cmentarz choleryczny. Datowanie, ze względu na brak jakiegokolwiek wyposażenia grobowego, jest bardzo trudne. Wstępnie oceniono, że mógł funkcjonować od XV wieku do początku wielu XIX.

Głównym patronem wsi Harmęże był św. Wit (patron warzelników) być może na Wilczej (Witowej) Górze istniała jakaś kaplica z cmentarzem, której patronem byś św. Wit, lecz jakiś kataklizm (powódź, pożar, przerwał jej bytność. Dowodem tego jest, że w obrębie cmentarza znajdują się duże ilości przepalonych kamieni oraz ślady powodzi przy badaniu cmentarza. Kult św. Wita mógł być związany z miejscowymi warzelniami piwa, czego dowodem jest stara nazwa ulicy Browarzysko - obecnie Browarna, przy której znajdował się młyn wodny.

Franciszkanie w Harmężach

Ks. kard. Franciszek Macharski dokonał kolejnego podziału i dekretem z dniem 20 października 1990 roku erygował w Harmężach parafię pod wezwaniem Matki Bożej Niepokalanej i na stałe powierzył opiece Franciszkanom (OFMConv) z krakowskiej Prowincji św. Antoniego i bł. Jakuba Strzemię. Wiązało się to z przybyciem w 1988 roku Franciszkanów na ziemię oświęcimską z zamiarem założenia Centrum św. Maksymiliana - ośrodka pamięci i modlitwy.

Początkowo Franciszkanie mieszkali w parafii Matki Bożej Królowej Polski w Brzezince. Byli to: o. Władysław Niemiec i o. Stanisław Glista. Kolejnym dekretem kard. Franciszek Macharski mianował z dniem 6 października 1989 roku o. Stanisława Sikorę wikariuszem w parafii w Brzezince z poleceniem zamieszkania w Harmężach. Od tej daty oficjalnie zaczyna się pobyt Franciszkanów Harmężach. Pierwszym proboszczem parafii w Harmężach był O. Stanisław Sikora (1990-1992). Następnie kolejno: O. Florian Szczęch (1992 - 2000), O. Józef Pieniążek (2000-2002) i O. Stanisław Czerwonka (2002 - ...)

Wkrótce po przybyciu franciszkanów do Harmęż, 26 sierpnia 1990 roku Prowincjał O. Zdzisław Gogola poświęcił krzyż i plac pod budowę kościoła. Dzięki pomocy całego Zakonu i parafian prace przy budowie kościoła postępowały bardzo szybko. W 52 rocznicę przybycia do KL Auschwitz św. Maksymiliana - 28 maja 1993 r. bp Tadeusz Rakoczy - ordynariusz diecezji bielsko - żywieckiej dokonał poświęcenia kościoła.

Najnowsze wydarzenia z historii Harmęż

Harmęże są małą wioską, ale mają bogatą historię.

Dzięki działalności franciszkanów od momentu przybycia są znane w całym świecie. Warto na koniec wspomnieć, że w sierpniu 2004 roku w Centrum św. Maksymiliana w Harmężach odbył się Międzynarodowy Kongres Wychowawców i Generalna Kapituła Braterska Zakonu Franciszkanów, na który przybył cały Zarząd Zakonu Franciszkanów z Generałem Zakonu O. Joachmem Giermkiem, Prowincjałowie, Kustosze, Rektorzy seminariów, odpowiedzialni za formację w Zakonie z całego świata. Było to wydarzenie historyczne, ponieważ tego typu spotkanie po raz pierwszy w historii Zakonu odbyło się w Polsce.

Natomiast w styczniu 2005 r. Harmęże było jednym z kilku miejsc oficjalnych obchodów 60 rocznicy oswobodzenia KL Auschwitz - Birkenau i miasta Oświęcimia. W kościele odbyło się Nabożeństwo Ekumeniczne w intencji pomordowanych w KL Auschwitz - Birkenau, z udziałem przedstawicieli różnych religii, Związku Miast Polskich i gości z zagranicy.

Harmęże w internecie: www.gmina.oswiecim.iap.pl

Mapka okolic Harmęż